Architektura sakralna

 

ilustracja przedstawia Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy z Cudowną Ikoną Matki Bożej

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy z Cudowną Ikoną Matki Bożej

Jest to najstarszy sakralny zabytek Bielska Podlaskiego. Początkowo cerkiew znajdowała się na Górze Zamkowej, na obecne miejsce przy ulicy Jagiellońskiej została przeniesiona w 1562 roku. W świątyni można podziwiać Cudowną Ikonę Matki Bożej ofiarowaną przez księżnę Helenę, żonę króla Polski Aleksandra Jagiellończyka.

 

ilustracja przedstawia Cerkiew świętego Archanioła Michała

Cerkiew świętego Archanioła Michała

Cerkiew pochodzi z piętnastego wieku, wielokrotnie przebudowywana. Jej dzisiejszy kształt pochodzi z 1789 roku. W 1984 roku oddano do użytku czterokondygnacyjny dom parafialny z baptysterium, którego freski zaprojektował profesor Jerzy Nowosielski, jeden z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon.

 

ilustracja przedstawia Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego

Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego

Pierwsza udokumentowana wzmianka o cerkwi pochodzi z 1560 roku, kiedy to cerkiew z nadania króla Zygmunta Augusta otrzymała dwie włóki ziemi we wsi Stryki. W latach 2013 – 2014 cerkiew zrekonstruowano z zachowaniem wszystkich detali architektonicznych, zwieńczona zabytkową kopułą, którą udało się zachować w oryginalnym stanie.

 

ilustracja przedstawia Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny wzbogaca pejzaż miasta przy wjeździe od strony Narwi. Wewnątrz cerkwi znajduje się współczesny ikonostas oraz przepiękne freski pokrywające całość ścian i sklepienia. Parafię erygowano w 1998 roku.

 

ilustracja przedstawia Cerkiew Świętej Trójcy

Cerkiew Świętej Trójcy

Pierwszą drewnianą cerkiew Świętej Trójcy ufundowała królowa Bona. Zbudowano ją między 1533 a 1556 rokiem w dzielnicy Nowe Miasto. Nieremontowana w 1774 roku uległa zawaleniu. Odbudowano ją na przełomie osiemnastego i dziewiętnastego wieku. W 1852 roku nieczynną świątynię z terenu miasta przeniesiono na cmentarz miejski. Na dawnym cerkwisku (obecnie plac szkolny Szkoły Podstawowej nr 4 imienia Adama Mickiewicza) znajduje się pamiątkowy krzyż.

 

ilustracja przedstawia Cerkiew Opieki Matki Bożej

Cerkiew Opieki Matki Bożej

Cerkiew w swojej stylizacji nawiązuje do średniowiecznej architektury staroruskiej. Została zaprojektowana przez Jerzego Uścinowicza. Wnętrze świątyni pokryte jest freskami przedstawiającymi Jezusa Chrystusa, Matkę Boża, świętych Starego i Nowego Testamentu. Poświęcenia cerkwi dokonano w 2010 roku.

 

ilustracja przedstawia Bazylikę Mniejszą, Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i świętego Mikołaja

Bazylika Mniejsza, Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i świętego Mikołaja

Kościół został ufundowany przed 1430 r. przez wielkiego księcia litewskiego Witolda. Pierwotnie drewniany, dlatego też kilkakrotnie płoną i był odbudowywany. Murowaną świątynię w 1784 roku ufundowała Izabela Branicka. Projektantem tej neoklasycystycznej świątyni był warszawski architekt Szymon Bogumił Zug. jednym z najstarszych i najcenniejszych zabytków kościoła jest obraz „Ukrzyżowanie”, powstały w 1622 roku z epitafium poświęconym żonie bielskiego pisarza Stanisława Kuleszy, Hannie Kadłubowskiej. 28 sierpnia 1996 roku papież Jan Paweł II wzniósł bielską świątynie do godności Bazyliki Mniejszej.

 

ilustracja przedstawia Kościół pod wezwaniem Matki Bożej z Góry Karmel wraz z zespołem poklasztornym karmelitów

Kościół pod wezwaniem Matki Bożej z Góry Karmel wraz z zespołem poklasztornym karmelitów

Historia klasztoru karmelitów sięga 1633 roku i związana jest z postacią ojca Elizeusza Niewińskiego. W czasie wielkiego pożaru miasta w 1784 roku drewniany klasztor i kościół spłonęły. Obecny murowany kościół i budynki poklasztorne pochodzą z 1794 roku.

 

ilustracja przedstawia kościół pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego

Kościół pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego

Kościół został zbudowany w nowoczesnej stylistyce dwudziestego wieku według projektu architekta Andrzej Chwaliboga z Białegostoku.

 

ilustracja przedstawia kościół pod wezwaniem Najświętszej Opatrzności Bożej

Kościół pod wezwaniem Najświętszej Opatrzności Bożej

Ulokowany został w części miasta zwanej Hołowiesk. Parafię erygowano w 2002 roku.

 

ilustracja przedstawia kaplicę cmentarną świętego Wincentego aPaulo

Katolicka kaplica cmentarna świętego Wincentego aPaulo

Neoklasycystyczna kaplica cmentarna świętego Wincentego aPaulo zbudowana została w latach 1859-1860 staraniem proboszcza bielskiego, księdza Antoniego Aklińskiego. W kaplicy znajdują się trzy ołtarze: wielki ołtarz  świętego a Paulo, z lewej strony ołtarz świętej Tekli, z prawej świętej Zofii. 

 

ilustracja przedstawia kapliczkę upamietniającą cerkiew i monaster świętego Mikołaja

Kapliczka upamiętniająca cerkiew i monaster świętego Mikołaja

Od średniowiecza, w sąsiedztwie bielskiego zamku i placu targowego znajdowała się cerkiew świętego Mikołaja Cudotwórcy, a przy niej monaster męski. W 1825 roku władze cerkiewne przekształciły monaster w cerkiew parafialną. W czasie II wojny światowej, 23 czerwca 1941 roku artyleria niemiecka zbombardowała miasto, w czasie którego cerkiew z dzwonnicą doszczętnie spłonęła. W 1993 roku Bractwo Młodzieży Prawosławnej zainicjowało budowę w tym miejscu kaplicy-pomnika.

 

ilustracja przedstawia kapliczkę pod wezwaniem świętego Jerzego

Kapliczka pod wezwaniem świętego Jerzego

Dziewiętnastowieczna kapliczka przy ulicy Dubicze, upamiętniająca pierwotne miejsce cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego (obecnie znajdującej się przy ulicy Traugutta 3).

 

ilustracja przedstawia dom modlitwy Zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów

Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów

Otwarcie domu modlitwy odbyło się 16 listopada 1980 roku.

 

ilustracja przedstawia dom modlitwy Kościoła Chrystusowego

Kościół Chrystusowy

Powstał w 1967 roku. Dom Modlitwy, jako świadectwo wspólnego wysiłku przekazano wiernym w 1991 roku.

 

 

Zabytki i miejsca pamięci

 

ilustracja przedstawia Górę Zamkową

Góra Zamkowa, zwana też Łysą Górką

Niewielkie wzniesienie w widłach rzek Białej i Lubki, na którym na przełomie dwunastego i trzynastego wieku wybudowano gród obronny. Na zamku gościli królowie Polski, między innymi Władysław Jagiełło, Zygmunt I z królową Boną i Stefan Batory. Ważnym wydarzeniem związanym z tym miejscem były obrady sejmu litewskiego w 1564 roku, w których brał udział król Zygmunt August wraz z prymasem Jakubem Uchańskim. Owocem obrad był między innymi Przywilej Bielski, który ustanawiał jednolity system sądowniczy dla całego stanu szlacheckiego Litwy i Rusi. Prawdopodobnie podczas obrad sejmu doszło do pożaru bielskiego zamku.

 

ilustracja przedstawia ratusz miejski

Późnobarokowy ratusz miejski

Już w 1495 roku, po nadaniu Bielskowi praw miejskich magdeburskich przez Aleksandra Jagiellończyka, pośrodku nowego rynku został wzniesiony drewniany ratusz – siedziba władz miejskich. Obecna murowana budowla powstała w latach 1776-1780 z fundacji Izabeli Branickiej,  przy współudziale mieszczan, według projektu jej nadwornego architekta Jana Sękowskiego. Obecnie w ratuszu mieści się muzeum.

 

ilustracja przedstawia śródmieście Bielska Podlaskiego

Rynek nowomiejski

Całe śródmieście Bielska ma charakter zabytku, a główny jego zespół zabudowy stanowi rynek z przyległym odcinkiem ulicy Mickiewicza. Rynek nowomiejski z piętnastego wieku należy do oryginalnych dzieł architektury średniowiecza. Posiada asymetryczny kształt trapezu, a jego najważniejszą bryłą architektoniczną jest ratusz.

 

ilustracja przedstawia budynek Karczmy Słusznej

Zrekonstruowany budynek Karczmy Słusznej

U zbiegu Placu ratuszowego i ulicy Sienkiewicza stoi rekonstrukcja pochodzącej z drugiej połowy osiemnastego wieku Karczmy Słusznej. Okazały, oryginalny budynek rozebrano wiosną 1992 roku z powodu złego stanu technicznego. Dzisiejszy budynek karczmy Słusznej pochodzi z 1993 roku. Wybudowano go z użyciem nowego materiału – cegły, lecz z zachowaniem dotychczasowego charakteru elewacji poprzez obłożenie ścian deskami imitującymi konstrukcję drewnianą obiektu. Odwzorowano też zabezpieczone wcześniej fragmenty drewnianego oryginału: stolarkę i gzyms.

 

ilustracja przedstawia Dworek Smulskich

Dworek Smulskich

Wybudowany w drugiej połowie dziewiętnastego wieku na Hołowiesku (obecnie dzielnica Bielska). Pierwotnie mieścił się tutaj majątek Jana Klemensa Branickiego, Starosty Bielskiego. Pałac, zrujnowany w czasach zaborów, ostatecznie rozebrano w dziewiętnastym wieku, zaś Majątek Hołowiesk otrzymała w zarząd rodzina Smulskich, wznosząc i utrzymując na własny użytek drewniany dwór, który stoi do dnia dzisiejszego. Obecnie znajduje się tu dom dziennego pobytu seniorów.

 

ilustracja przedstawia dom przy ulicy Dubicze 20

Zabytkowa zabudowa drewniana Bielska Podlaskiego

Budownictwo z drewna dominowało w Bielsku przez wieki, ale było nietrwałe i łatwo ulegało zniszczeniu w trakcie wojen i pożarów. Dziś stare drewniane budynki można spotkać między innymi przy ulicy Dubicze, Jagiellońskiej, Poniatowskiego, Zamkowej, 3 Maja, Kościelnej i w okolicy Placu Ratuszowego. Drewniane budowle wzbogacały snycerskie ozdoby, które do dziś zachowały się na niektórych dziewiętnastowiecznych domach.

Dom przy ulicy Dubicze 20

Do najciekawszych przykładów zachowanego budownictwa drewnianego przy ulicy Dubicze, ulicy bielskich rzemieślników, należy obszerny dom drewniany, wzniesiony w końcu osiemnastego wieku, wpisany do rejestru zabytków. Pierwotnie kryty gontem, wraz z równolegle położonym budynkiem gospodarczym tworzy typ okólnika, charakterystycznego dla dawnych mieszczańskich folwarków. W chwili obecnej po generalnym remoncie.

ilustracja przedstawia drewniany dom mieszczański

Zabudowa drewniana Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach

Na terenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach możemy poznać przykład zabudowy miejskiej Bielska – dom rodziny Antychowiczów i wiejskiej Studziwód – dom rodziny Kondratiuków. W domach urządzono, stale wzbogacane, ekspozycje etnograficzne.

 

ilustracja przedstawia cmentarz wyznaniowy znajdujący się między ulicami Wojska Polskiego i Dubiażyńską

Cmentarz wyznaniowy między ulicami Wojska Polskiego a Dubiażyńską

Jest to najstarsza zabytkowa, wielowyznaniowa nekropolia na terenie miasta Bielsk Podlaski, założona przez władze pruskie w 1797 roku. Na terenie obszernej nekropolii możemy znaleźć wiele zabytkowych nagrobków i miejsc pamięci o niemal dwustuletniej historii.

ilustracja przedstawia mauzoleum Ofiarom Barbarzyństwa

Mauzoleum Ofiarom Barbarzyństwa 15 lipca 1943 roku

Mauzoleum znajduje się na terenie cmentarza wyznaniowego katolickiego. Zostało wzniesione w 1947 roku dla upamiętnienia niewinnie rozstrzelanych przez hitlerowców mieszkańców Bielska Podlaskiego w dniu 15 lipca 1943 roku.

ilustracja przedstawia grobowiec półkownika Mikołaja Ehrna

Grobowiec półkownika Mikołaja Ehrna z 1894 roku

Jest to najokazalszy grobowiec zbudowany w formie kaplicy. Spoczywa tu rosyjski półkownik Mikołaj Ehrn, zmarły w 1894 roku, dowódca 62 suzdalskiego pułku piechoty.

 

ilustracja przedstawia cmentarz wojenny przy ulicy Wojska Polskiego

Cmentarz wojenny przy ulicy Wojska Polskiego

Cmentarz wojenny żołnierzy Armii Radzieckiej i mogiła żołnierzy Wojska Polskiego poległych w walkach o wyzwolenie ziemi bielskiej w okresie II wojny światowej. Na terenie cmentarza wojennego znajduje się miedzy innymi pomnik „Polska Droga Krzyżowa 1772-1989” – piętnaście tablic upamiętniających wydarzenia historii Polski, Pomnik Pamięci Narodowej, mogiła furmanów pomordowanych 31 stycznia 1946 roku koło wsi Puchały Stare przez Oddział Zbrojnego Podziemia PAS-NZW kapitana Romualda Rajsa, pseudonim Bury, mogiła żołnierza wileńskiej brygady Armii Krajowej pseudonim Witek.

 

ilustracja przedstawia cmentarz wojenny żołnierzy niemieckich i rosyjskich poległych w czasie I wojny światowej

Cmentarz wojenny żołnierzy niemieckich i rosyjskich poległych w czasie I wojny światowej

Cmentarz wojenny znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Studziwodzkiej i Wiejskiej.

 

ilustracja przedstawia cmentarz wojenny żołnierzy niemieckich poległych w czasie I wojny światowej

Cmentarz wojenny żołnierzy niemieckich poległych w czasie I wojny światowej

Cmentarz znajduje się przy ulicy Białowieskiej.

 

ilustracja przedstawia cmentarz żydowski

Cmentarz żydowski przy ulicy Brańskiej

Cmentarz żydowski, założony w 1807 roku przypomina o społeczności wyznania mojżeszowego w Bielsku. Ostatniego pochówku dokonano w 1941 roku.

Społeczność żydowską Bielska upamiętnia również tablica, która znajduje się przy ulicy Kazimierzowskiej, w miejscu, gdzie niegdyś znajdowała się bożnica. Tablica ustawiona została w sześćdziesiątą ósmą rocznicę likwidacji bielskiego getta.

 

 

Parki

 

ilustracja przedstawia park Królowej Heleny

Park Królowej Heleny

Uchwałą Rady Miasta z 29 maja 2007 roku terenom zieleni parkowej w centrum miasta nadano nazwę – Park Królowej Heleny. Powierzchnia parku – 1,66 ha. Park Królowej Heleny zawdzięcza swoją nazwę Helenie Moskiewskiej (1476-1513), córce wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III Srogiego i wywodzącej się z rodu cesarzy bizantyjskich – Zofii Paleolog.

Na terenie parku znajduje się między innymi: Amfiteatr miejski, pomnik kapitana Władysława Wysockiego, rzeźba pomnikowa Wielki Walny Sejm Bielski AD 1564, siłownia na świeżym powietrzu, drogowskaz z miastami partnerskimi miasta Bielsk Podlaski, tablice informacyjne poświęcone szlakom turystycznym Wielki Gościniec Litewski oraz Szlak Jagielloński, tablica z Turystycznym planem miasta Bielsk Podlaski.

 

ilustracja przedstawia Park Aleksandra Jagiellończyka Króla Polski

Park Aleksandra Jagiellończyka Króla Polski

29 sierpnia 2007 roku Rada Miasta terenom zielonym wokół Góry Zamkowej (6,16 ha) nadała nazwę Park Aleksandra Jagiellończyka Króla Polski. Park zawdzięcza swoją nazwę Aleksandrowi Jagiellończykowi (1461-1506), synowi króla Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, który w 1495 roku nadał miastu Bielsk prawa magdeburskie.

Na terenie parku w jego północno-wschodniej części znajduje się średniowieczne grodzisko zwane Górą Zamkową oraz zbiornik wodny, stanowiący urozmaicenie krajobrazowe parku.

 

ilustracja przedstawia Skwer imienia Izabeli Branickiej

Skwer imienia Izabeli Branickiej

W dwusetną rocznicę śmierci Izabeli Branickiej, dla upamiętnienia jej wkładu w rozbudowę i rozwój miasta Bielska, Rada Miasta Bielsk Podlaski 18 grudnia 2007 roku nadała terenom zielonym położonym u zbiegu ulic Adama Miskiewicza i 3 Maja, nazwę Skwer imienia Izabeli Branickiej. Skwer nazwę swoją zawdzięcza Izabeli Branickiej (1730-1808), siostrze ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego, żonie Jana Klemensa Branickiego, wojewody krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego. starościnie bielskiej.

Na terenie skweru znajduje się między innymi zegar słoneczny, Pomnik Niepodległości Polski, Ławeczka Niepodległości oraz Dęby III Tysiąclecia.